Czy za niespłacone długi można iść do więzienia? Sprawdź, kiedy żarty się kończą

Ostatnio przyszła do mnie Pani Ania. Była blada jak ściana, a ręce trzęsły jej się tak bardzo, że ledwo utrzymała filiżankę kawy, którą jej podałem. Położyła na biurku pismo od firmy windykacyjnej. Wielkimi, czerwonymi literami napisano tam: „SKIERUJEMY SPRAWĘ DO PROKURATURY”. Pani Ania była pewna, że lada dzień do jej drzwi zapuka policja, by zabrać ją do aresztu za niespłaconą chwilówkę. Czy miała się czego bać? I tak, i nie. Wyjaśnijmy to sobie raz na zawsze – bez prawniczego bełkotu.

Czy za sam dług można trafić za kratki? (Krótka odpowiedź)

Zacznijmy od uspokojenia nerwów. Jeśli po prostu straciłeś pracę, zachorowałeś, albo przeliczyłeś się z inwestycją i nie masz z czego zapłacić raty kredytu czy faktury – nie pójdziesz do więzienia. Konstytucja i umowy międzynarodowe zabraniają karania więzieniem za samą niemożność spełnienia świadczenia pieniężnego.

Niespłacony dług to sprawa cywilna. Co to oznacza? Że drugą stroną sporu nie jest prokurator ani policja, tylko Twój wierzyciel (bank, firma pożyczkowa, kontrahent). Ich orężem jest artykuł 777 Kodeksu postępowania cywilnego i komornik, a nie zakład karny. Komornik może zająć Twoje konto, pensję czy telewizor, ale nie może zakuć Cię w kajdanki.

Kiedy dług staje się przestępstwem? 5 grzechów głównych dłużnika

Skoro jest tak dobrze, to dlaczego słyszymy o ludziach skazanych w sprawach finansowych? Bo granica między „nie mam pieniędzy” a „oszukałem” bywa cienka. Problemy zaczynają się wtedy, gdy Twoje działania wokół długu noszą znamiona czynu zabronionego. Oto sytuacje, w których prokurator faktycznie może wkroczyć do akcji.

1. Wyłudzenie kredytu lub pożyczki (fałszywe zaświadczenia)

Jeśli biorąc kredyt, „podkoloryzowałeś” swoją sytuację – np. przedstawiłeś sfałszowane zaświadczenie o zarobkach, podałeś nieprawdę we wniosku o zatrudnieniu – popełniłeś przestępstwo z art. 297 Kodeksu karnego. Tutaj nie ma znaczenia, czy potem spłacasz raty, czy nie. Sam fakt posłużenia się kłamstwem, by dostać pieniądze, jest karalny (od 3 miesięcy do 5 lat więzienia).

Często zdarza się to w desperacji, gdy ktoś szuka odpowiedzi na pytanie, kto pomaga wyjść z długów, i trafia na doradców oferujących „czyszczenie BIK” lub „załatwienie kredytu na oświadczenie”. Bądź ostrożny.

2. Oszustwo „zwykłe” – brałeś, wiedząc, że nie oddasz?

To klasyk. Zaciągasz zobowiązanie (kupujesz towar na fakturę, bierzesz pożyczkę), wiedząc w momencie podpisywania umowy, że nie masz grosza przy duszy i nie będziesz miał z czego oddać. To jest oszustwo (art. 286 k.k.).

W biznesie granica jest płynna. Windykacja faktury w sądzie cywilnym to jedno, ale jeśli kontrahent udowodni Ci, że zamawiając towar, Twoja firma była już bankrutem – masz problem karny.

3. Ucieczka z majątkiem przed komornikiem

To błąd, który popełnia wielu moich Klientów w panice. „Przepiszę dom na żonę, auto sprzedam szwagrowi za złotówkę, a komornik nic nie znajdzie”. Uważaj. Jeśli usuwasz, ukrywasz, zbywasz lub darowujesz składniki majątku w sytuacji grożącej niewypłacalności lub upadłości, popełniasz przestępstwo z art. 300 k.k.

Dlatego zawsze powtarzam: podział majątku po rozwodzie czy darowizny robione „na szybko” przed egzekucją to pole minowe. Zamiast uratować majątek, możesz zafundować sobie wyrok i tzw. skargę pauliańską.

4. Niealimentacja – tutaj żarty się kończą

To jest ten wyjątek, gdzie za „dług” realnie idzie się siedzieć najczęściej. Jeśli masz alimenty niepłacone w całości i zaległość wynosi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, narażasz się na odpowiedzialność karną z art. 209 k.k.

Nie musisz być milionerem ukrywającym dochody. Wystarczy „uporczywe uchylanie się”. Jeśli dostałeś pozew o alimenty, nie ignoruj go. Nawet jeśli mieszkasz poza Polską, egzekucja alimentów z zagranicy jest skuteczniejsza niż myślisz, a Europejski Nakaz Aresztowania za alimenty to nie fikcja.

Zobacz także: Wniosek do komornika o alimenty – jak go skutecznie złożyć?

Straszenie policją przez windykatora – co robić?

Firmy windykacyjne doskonale wiedzą, że boisz się więzienia. Dlatego w SMS-ach i pismach często używają sformułowań: „wizyta terenowa”, „działania operacyjne”, „zawiadomienie prokuratury”.

Musisz wiedzieć, że windykator nie ma uprawnień większych niż zwykły Kowalski. Nie może wejść do Twojego domu bez Twojej zgody, nie może zająć Twoich rzeczy, a już na pewno nie może Cię aresztować. Jeśli windykator nęka Cię telefonami lub straszy więzieniem za dług cywilny, to on łamie prawo (uporczywe nękanie lub groźby bezprawne).

Często dłużnicy dziedziczą problemy. Wtedy kluczowe jest jak sprawdzić ile ktoś ma długu zanim w ogóle przyjmiemy spadek. Jeśli już mleko się rozlało, ratunkiem może być odrzucenie spadku – ale masz na to tylko 6 miesięcy!

Jak nie zamienić sprawy cywilnej w karną? Moja rada

Strach paraliżuje, a w stresie podejmujemy najgorsze decyzje. Ukrywanie samochodu, przepisywanie działek, branie kolejnej „chwilówki” na spłatę poprzedniej (często na podstawie naciąganych danych) – to są działania, które zmieniają Twojego wierzyciela w Twojego oskarżyciela posiłkowego.

Jeśli pętla zadłużenia się zaciska, nie szukaj dróg na skróty. Często jedynym rozsądnym wyjściem jest jak wyjść z długów i cieszyć się życiem poprzez legalne procedury, takie jak upadłość konsumencka, a nie ucieczka, która kończy się wyrokiem.

Pamiętaj: długi to matematyka, a nie kryminał. Dopóki grasz w otwarte karty, jesteś bezpieczny od więzienia. Jeśli jednak zaczniesz oszukiwać system, system odpowie kodeksem karnym.

Czujesz, że sytuacja wymyka Ci się spod kontroli? Windykator straszy prokuratorem, a Ty nie wiesz, czy to blef? Nie czekaj, aż zapukają do drzwi.