- Skutek finansowy: Wydziedziczenie to nie tylko pominięcie w testamencie, ale całkowite pozbawienie prawa do zachowku (pieniędzy).
- Konkretna przyczyna: Musisz podać w testamencie prawdziwy i konkretny powód (np. brak kontaktów, przestępstwo), a nie ogólniki typu „bo był niedobry”.
- Problem wnuków: Wydziedziczenie syna lub córki sprawia, że prawo do zachowku przechodzi na ich dzieci (Twoje wnuki). Musisz o tym pamiętać!
Spis treści:
Wydziedziczenie – czym różni się od pominięcia w testamencie?
„Panie Mecenasie, nie chcę, żeby mój syn dostał ode mnie choćby grosz. Nie odzywa się do mnie od lat, nie zasłużył na nic”. Takie zdania słyszę w kancelarii bardzo często. Emocje w sprawach spadkowych są ogromne. Jednak Twoje poczucie sprawiedliwości to jedno, a przepisy prawa to drugie.
Wielu moich Klientów myśli, że jeśli po prostu nie wpiszą niewdzięcznego dziecka do testamentu, to sprawa jest załatwiona. To błąd.
Musisz wiedzieć, że polskie prawo chroni najbliższą rodzinę bardzo mocno. Jeśli po prostu pominiesz kogoś w testamencie, ta osoba nadal ma prawo do pieniędzy od spadkobierców. Nazywamy to instytucją, jaką jest zachowek. To zazwyczaj połowa tego, co by się należało przy dziedziczeniu ustawowym.
Wydziedziczenie to „atomowa opcja”. To oświadczenie woli, w którym nie tylko nie powołujesz kogoś do spadku, ale wyraźnie pozbawiasz go prawa do zachowku. W efekcie taka osoba nie dostaje nic. Ani majątku, ani pieniędzy.
To nie zadziała. Takie ogólne stwierdzenie jest w sądzie bezwartościowe. Aby wydziedziczenie było skuteczne, musisz w testamencie opisać KONKRETNĄ przyczynę wynikającą z ustawy. Jeśli tego nie zrobisz, syn i tak dostanie zachowek.
Warto też odróżnić wydziedziczenie od innej, często mylonej instytucji, jaką jest niegodność dziedziczenia. Niegodność stwierdza sąd po śmierci spadkodawcy (np. gdy ktoś sfałszował testament), a wydziedziczenia dokonujesz Ty sam, jeszcze za życia, w testamencie.
Przyczyny wydziedziczenia – 3 twarde powody z Kodeksu cywilnego
Nie możesz wydziedziczyć córki, bo nie podoba Ci się jej mąż, albo syna, bo głosuje na inną partię niż Ty. Kodeks cywilny jest tutaj bezlitosny i podaje zamkniętą listę powodów (art. 1008 k.c.). Musi wystąpić co najmniej jedna z poniższych sytuacji:
1. Uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego
Brzmi skomplikowanie, prawda? Przełóżmy to na ludzki język. Chodzi o styl życia, którego Ty, jako rodzic, nie akceptujesz, a który obiektywnie jest naganny. Przykłady?
- Syn jest alkoholikiem lub narkomanem i odmawia leczenia.
- Córka żyje z działalności przestępczej (np. prostytucja, kradzieże).
- Dziecko uprawia hazard i popada w ogromne długi, nękając rodzinę o pieniądze.
Kluczowe słowo to „uporczywość”. Jednorazowy wybryk nie wystarczy. To musi być stały stan rzeczy, mimo Twoich próśb i upomnień.
2. Dopuszczenie się przestępstwa względem spadkodawcy
Jeśli uprawniony do zachowku popełnił umyślne przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności Twojej (lub osoby Tobie najbliższej) albo dopuścił się rażącej obrazy czci – masz prawo go wydziedziczyć. Może to być pobicie, groźby karalne, czy znęcanie się psychiczne.
3. Niedopełnianie obowiązków rodzinnych (najczęstszy powód)
W mojej praktyce to 90% przypadków. Chodzi o sytuację, gdy dziecko po prostu zerwało z Tobą więź. Nie dzwoni, nie odwiedza, nie interesuje się Twoim zdrowiem, nie pomaga w chorobie czy starości.
Pamiętaj jednak, że medal ma dwie strony. Jeśli sam wyrzuciłeś dziecko z domu i zabroniłeś mu kontaktów, sąd może uznać, że zerwanie więzi nie leży wyłącznie po stronie dziecka. Wtedy wydziedziczenie może okazać się nieskuteczne, a czy można przegrać sprawę o zachowek w takiej sytuacji? Niestety tak, i zdarza się to często.
Jak skutecznie wydziedziczyć w testamencie? Instrukcja
Wydziedziczyć można tylko w testamencie. Nie da się tego zrobić u notariusza w osobnej umowie czy w liście zostawionym na stole. Sam testament może być napisany odręcznie, ale ze względu na wagę sprawy – zawsze rekomenduję wizytę u notariusza.
Dlaczego? Ponieważ notariusz zadba o precyzję języka. W testamencie musi znaleźć się opis zachowania, które jest powodem wydziedziczenia. Zamiast pisać: „Syn mnie nie szanuje”, napisz: „Syn od 10 lat nie utrzymuje ze mną żadnych kontaktów, nie odwiedza mnie w szpitalu mimo wiedzy o mojej chorobie i nie reaguje na próby nawiązania kontaktu”.
Mój Klient, Pan Marek, chciał wydziedziczyć córkę, która wyjechała za granicę i rzadko dzwoniła. W testamencie napisał tylko: „Wydziedziczam Annę za brak opieki”. Po jego śmierci Anna podważyła testament. Udowodniła przed sądem, że dzwoniła co tydzień, przesyłała leki i pieniądze, a nie odwiedzała go osobiście, bo Pan Marek jej tego zabronił. Sąd uznał wydziedziczenie za bezskuteczne. Gdybyśmy skonsultowali treść testamentu wcześniej, Pan Marek wiedziałby, że w jego sytuacji lepszym rozwiązaniem mogłaby być darowizna a zachowek, czyli odpowiednie rozporządzenie majątkiem za życia.
Wydziedziczenie dziecka a wnuki – pułapka prawna
To jest ten moment, w którym większość osób otwiera szeroko oczy ze zdziwienia. Musisz to wiedzieć: skuteczne wydziedziczenie Twojego dziecka nie oznacza, że problem zachowku znika.
Zgodnie z prawem, jeśli wydziedziczysz syna, traktuje się go tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. A kto dziedziczy po zmarłym dziecku? Jego zstępni, czyli Twoje wnuki.
W praktyce wygląda to tak: Wydziedziczasz syna-pijaka. On nie dostanie nic. Ale w tym momencie prawo do zachowku przechodzi na jego dzieci (Twoje wnuki). Co gorsza, jeśli wnuki są małoletnie, zachowek wynosi aż 2/3 udziału spadkowego (a nie standardową 1/2)!
Więc zamiast chronić majątek, możesz narazić spadkobierców na jeszcze wyższe koszty. Jeśli chcesz pozbawić zachowku również wnuki, musisz wydziedziczyć także je (oczywiście, jeśli istnieją ku temu podstawy, co przy małych dzieciach jest trudne do zrobienia). Czasami w takiej sytuacji spadek po rodzicach staje się dla reszty rodziny finansowym ciężarem.
Czy wydziedziczenie można podważyć w sądzie?
Tak, i dzieje się to bardzo często. Wydziedziczony (zazwyczaj przy pomocy adwokata) składa pozew o zachowek, twierdząc, że przyczyny wskazane w testamencie są nieprawdziwe. Wtedy zaczyna się proces, który jest de facto „pralniem brudów” rodzinnych.
Sąd będzie przesłuchiwał świadków, czytał listy, SMS-y. Jeśli okaże się, że przyczyna wydziedziczenia nie istniała (np. napisałeś, że syn nie pomaga, a on ma dowody na przelewy na Twoje leki), wydziedziczenie upadnie. Syn dostanie zachowek.
Dlatego tak ważne jest, aby nie pisać testamentu „na kolanie”. W mojej kancelarii, zanim spiszemy ostatnią wolę Klienta, przeprowadzamy swoisty audyt dowodów. Zastanawiamy się, co druga strona może wyciągnąć w sądzie i jak się przed tym zabezpieczyć. Czasem zamiast wydziedziczenia, lepszym rozwiązaniem jest ugoda o zachowek zawarta jeszcze za życia (np. w formie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia) lub odpowiednie sterowanie darowiznami.
Pamiętaj też o kwestii przebaczenia. Jeśli po napisaniu testamentu przebaczysz wydziedziczonemu (nawet nieformalnie, w zwykłej rozmowie), wydziedziczenie traci moc. To potężny argument w rękach drugiej strony.
Całe postępowanie spadkowe w przypadku podważania testamentu może trwać lata. Warto więc zadbać o to, by dokument był „pancerny” od samego początku. Jeśli masz wątpliwości, czy Twoje powody są wystarczające dla sądu – skonsultuj to. Koszt porady jest ułamkiem kwoty, którą Twoja rodzina może stracić w procesie o zachowek.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
1. Czy muszę informować dziecko o tym, że je wydziedziczam?
Nie. Testament otwierany jest dopiero po Twojej śmierci. Spadkobierca dowie się o tym fakcie dopiero wtedy.
2. Co jeśli wydziedziczony syn ma długi?
Wierzyciele syna nie mogą zająć majątku, który by odziedziczył, ponieważ formalnie go nie otrzymuje. Jednak wydziedziczenie chroni majątek przed komornikiem syna, ale przekazuje roszczenie o zachowek wnukom.
3. Czy można odwołać wydziedziczenie?
Tak. Wystarczy zmienić testament lub sporządzić nowy, w którym odwołujesz poprzednie postanowienia. Akt przebaczenia również anuluje skutki wydziedziczenia.
4. Czy dziedziczenie ustawowe wchodzi w grę, jeśli wydziedziczenie okaże się nieskuteczne?
Jeśli testament zostanie podważony w całości – tak. Jeśli tylko zapis o wydziedziczeniu zostanie uznany za nieważny, spadkobierca testamentowy nadal dziedziczy, ale musi wypłacić zachowek wydziedziczonemu.
Zobacz także: Odrzucenie spadku – jak uniknąć długów po zmarłym?
Chcesz skutecznie zabezpieczyć swój majątek i sporządzić testament?
Nie ryzykuj, że Twoja ostatnia wola zostanie podważona w sądzie. Pomogę Ci sformułować wydziedziczenie tak, aby było skuteczne.
Podstawa prawna:
